Kiedy siać koniczynę inkarnatkę? Terminy i porady siewu

Planujesz wysiać koniczynę inkarnatkę, ale nie jesteś pewien, kiedy będzie dla niej najlepszy termin? Szukasz konkretnych norm wysiewu i porad, żeby łan był gęsty, a rośliny dobrze przezimowały? Z tego tekstu dowiesz się, kiedy siać inkarnatkę na paszę i na nasiona, jak dobrać termin do stanowiska i jak prowadzić plantację krok po kroku.

Kiedy siać koniczynę inkarnatkę – główne terminy?

Kiedy wrzucić nasiona do ziemi, żeby koniczyna inkarnatka zdążyła się dobrze ukorzenić i nie wymarzła? Wybór między siewem jesiennym a wiosennym mocno wpływa na dalsze użytkowanie plantacji, termin zbioru i zimowanie roślin. Inaczej podejdzie do tego rolnik nastawiony na poplon ozimy, a inaczej ten, kto liczy przede wszystkim na nasiona.

Koniczyna krwistoczerwona (Trifolium incarnatum) w polskich warunkach uprawiana jest głównie jako roślina jednoroczna ozima. W praktyce oznacza to, że najbezpieczniejsze są terminy siewu, które pozwalają jej dobrze się rozkrzewić jesienią i wejść w zimę w fazie niskiej, ale zwartej darni.

Siew jesienny

Najczęściej polecany termin jesienny to III dekada sierpnia. Wysiew pod koniec sierpnia daje roślinom czas na wytworzenie mocnej rozety liści, a jednocześnie nie prowokuje nadmiernego wybujania przed zimą. Na wielu plantacjach w południowo-zachodniej Polsce taki termin pozwala uzyskać łan wysoki na około 10–15 cm przed wejściem w okres mrozów.

Rolnicy, tacy jak Tomasz Pawlak z Fabianowa w gminie Dobrzyca, zauważają, że rośliny wysiane późnym latem i nisko skoszone jesienią bardzo dobrze się zagęszczają. Po jednym wczesnym pokosie, zebranym w fazie młodych, jeszcze niezdrewniałych łodyg, inkarnatka potrafi utworzyć gęstą darń i bez strat przetrwać zimę. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy nasion wysiano nieco mniej niż przewiduje norma wysiewu.

Najpewniejszym terminem siewu inkarnatki na poplon ozimy jest koniec sierpnia, gdy gleba jest jeszcze ciepła, a jesień zapowiada się wilgotna.

Siew wiosenny

Siew wiosenny stosuje się rzadziej. Sprawdza się głównie jako rozwiązanie awaryjne, na przykład po wyginięciu koniczyny czerwonej w czasie zimy. Wysiewa się wtedy inkarnatkę w plonie głównym, a pierwszy pokos zbiera się późnym latem, zwykle na przełomie lipca i sierpnia. Roślina ma mniej czasu na rozwój systemu korzeniowego, dlatego plon zielonej masy bywa niższy niż po dobrym siewie jesiennym.

Przy siewie wiosennym trzeba trafić w ciepłą, ale jeszcze wilgotną glebę. Zbyt wczesny wysiew w zimną ziemię opóźni wschody, z kolei zbyt późny – w suchą, przesuszoną warstwę roli – może skończyć się przerywanymi, nierównymi wschodami i przerzedzonym łanem. Wiosenny termin lepiej znosi gleba piaszczysto-gliniasta, która szybciej się nagrzewa.

Siew w międzyplonie

Inkarnatka dobrze sprawdza się jako międzyplon ozimy, często w mieszankach z życicą wielokwiatową lub trwałą oraz wyką ozimą. W takim wariancie również dominuje termin późnosierpniowy. Po wcześnie schodzących z pola zbożach ozimych czy rzepaku ozimym można bez problemu zmieścić uprawki pożniwne i wysiew mieszanki.

Przy siewie w mieszance inkarnatka tworzy zwartą darń, a jednocześnie dzięki bakteriom brodawkowym wiąże azot atmosferyczny. W efekcie ogranicza się konieczność stosowania azotu mineralnego, a gleba zyskuje dużą ilość masy organicznej. Mieszanki poplonowe wysiewa się zwykle nieco gęściej niż siew czysty inkarnatki, ale trzeba pilnować, by nasiona koniczyny nie zostały wysiane zbyt głęboko.

Jak dopasować termin siewu do stanowiska?

Ten sam termin kalendarzowy na różnych stanowiskach daje zupełnie inny wynik. Na lekkiej, szybko przesychającej glebie dobre będzie wcześniejsze wejście w pole. Na wilgotnej, zlewnej ziemi każdy dzień opóźnienia może poprawić kiełkowanie, bo gleba zdąży się ogrzać i lekko wyschnąć.

Na wybór momentu siewu wpływa zarówno przedplon, jak i region kraju. Koniczyna krwistoczerwona jest wrażliwa na mrozy, zwłaszcza w czasie bezśnieżnych zim przy spadkach temperatury do -8 do -10°C, dlatego w chłodniejszych rejonach trzeba dbać o to, by rośliny weszły w zimę w fazie niskiej, ale dobrze rozkrzewionej rozety.

Stanowisko po zbożach ozimych

Bardzo często inkarnatkę wysiewa się po życie lub jęczmieniu ozimym, czasem także po mieszankach zbożowo-strączkowych zbieranych na zielonkę. Takie przedplony schodzą z pola stosunkowo wcześnie, dzięki czemu jest czas na uprawki pożniwne i przygotowanie pola pod poplon ozimy. Przy wczesnych żniwach można rozważyć wysiew już w połowie sierpnia, ale na cięższych glebach bezpieczniej jest poczekać do trzeciej dekady miesiąca.

Gleby zlewne, o słabej strukturze, nie sprzyjają inkarnatce. Na takich stanowiskach rośliny często wyglądają dobrze jesienią, a wiosną okazuje się, że spora część łanu wypadła. Wtedy nawet prawidłowy termin siewu nie zrekompensuje złej struktury i nadmiernej wilgotności profilu glebowego.

Region i warunki zimowania

COBORU zaleca prowadzenie uprawy przede wszystkim w łagodniejszym klimacie południowo-zachodniej Polski. W tych rejonach zima jest zwykle krótsza i lżejsza, a ryzyko głębokiego przemarznięcia jest mniejsze. W centralnej i wschodniej części kraju dobry dobór terminu siewu ma jeszcze większe znaczenie i nie warto go przyspieszać tylko po to, by szybciej zamknąć prace polowe.

Jeśli pole leży na wyniesieniu, gdzie często brakuje okrywy śnieżnej, lepiej celować w taki termin, by rośliny miały 10–12 cm wysokości przed zimą, a nie przekraczały 20 cm. Zbyt wybujały łan jest bardziej narażony na przemarzanie i uszkodzenia od wiatru. Na nizinach, na glebach piaszczysto-gliniastych, rośliny zwykle zimują lepiej, o ile nie wystąpi długotrwały zastój wody.

Jak ustawić normę wysiewu i rozstawę rzędów?

Odpowiednia obsada roślin jest tak samo ważna jak termin siewu. Zbyt gęsty siew powoduje silną konkurencję między roślinami i płytkie zakorzenienie, zbyt rzadki zostawia luki dla chwastów. Doświadczenia polowe pokazują, że inkarnatka lepiej reaguje na niewielkie niedosianie niż na przesadnie wysoką dawkę nasion.

Tomasz Pawlak, który w jednym z sezonów wysiał 19 kg/ha nasion w czystym siewie, zauważył, że rośliny wzeszły zbyt gęsto. Zamiast rozkrzewić się i zbudować mocny pokrój, zaczęły ze sobą konkurować, co odbiło się na plonie. Z kolei na polu, gdzie wysiano mniej niż zalecana norma i dodano niewielką ilość seradeli, łan wyszedł bardziej równomierny i odporny.

Uprawa na paszę i na nasiona

Inna obsada jest korzystna, gdy planujesz zbiór na zielonkę lub siano, a inna przy uprawie na nasiona. W tabeli zebrano orientacyjne parametry siewu, które można dopasować do swojego gospodarstwa.

Przy uprawie na nasiona wysiewa się więc mniej nasion niż w przypadku produkcji paszy. Szersza rozstawa rzędów poprawia przewiewność łanu, ułatwia dostęp owadów zapylających i późniejszy zbiór. Wysiew na głębokość większą niż 2 cm często ogranicza wschody, bo nasiona inkarnatki, choć duże, źle znoszą głębokie przykrycie glebą.

Najczęściej stosowana norma 15–20 kg/ha w rozstawie 15–20 cm dobrze sprawdza się w siewie czystym, ale w mieszankach warto ją skorygować w dół.

Jak przygotować glebę pod koniczynę inkarnatkę?

Przed siewem warto sprawdzić, czy stanowisko rzeczywiście nadaje się pod ten gatunek. Koniczyna krwistoczerwona najlepiej rośnie na glebach lekkich, piaszczysto-gliniastych, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego. Optymalne pH wynosi 5,5–6,5, choć odmiana Opolska dobrze znosi też glebę lekko zasadową, jeśli nie jest zbyt sucha.

Na glebach ubogich w wapń warto wcześniej zastosować wapno, tak jak robi to Tomasz Pawlak, który łączy siew inkarnatki z dawką wapna magnezowego i niewielką ilością nawozu wieloskładnikowego (na przykład 100 kg Polifoski 5). Nadmiar azotu mineralnego jest niekorzystny. Roślina, która sama wiąże azot z powietrza, przy zbyt dużej dawce N tworzy miękką, bardziej podatną na wyleganie masę.

Uprawa roli powinna zapewnić wyrównane, drobne, ale nie zaskorupiające się łoże siewne. Na takich polach warto przeprowadzić kilka prostych zabiegów agrotechnicznych:

• płytką uprawkę ścierniskową zaraz po zejściu przedplonu,
• wyrównanie pola broną lub agregatem podorywkowym,
• sprawdzenie i ewentualne skorygowanie pH,
• przed siewem lekkie zagęszczenie wierzchniej warstwy gleby.

Na piaskach zbyt głęboka uprawa przed siewem powoduje szybkie przesychanie profilu. Z kolei na cięższych zwięzłych glebach trzeba unikać wałowania przy nadmiernej wilgotności, bo powstanie skorupa, przez którą młode siewki będą miały kłopot się przebić.

Jak pielęgnować plantację po siewie?

Odpowiedni termin siewu i dobrze ustawiona norma to dopiero początek. W trakcie wegetacji inkarnatka musi poradzić sobie z chwastami, okresowymi niedoborami wody oraz presją chorób i szkodników. Dzięki temu, że szybko buduje masę zieloną, sama potrafi zagłuszyć wiele chwastów, ale tylko wtedy, gdy w pierwszych tygodniach nie zostanie przez nie przyduszona.

Roślina dobrze reaguje na umiarkowanie ciepłą, wilgotną jesień i łagodną zimę. Wiosną bardzo szybko rusza z wegetacją, co skraca okno na ewentualne zabiegi pielęgnacyjne, szczególnie chemiczne zwalczanie chwastów.

Zwalczanie chwastów

Na plantacjach koniczyny inkarnatki można stosować wybrane herbicydy, ale trzeba mieć świadomość, że gatunek ten należy do roślin małoobszarowych. W praktyce oznacza to, że pełna odpowiedzialność za wybór środka i ewentualne uszkodzenia łanu spoczywa na użytkowniku. Nie ma możliwości odwołania się do producenta w razie fitotoksyczności na gatunku, który nie figuruje w etykiecie.

W zaleceniach pojawia się między innymi herbicyd Basagran, którym można zwalczać chwasty, gdy rośliny osiągną wysokość 10–15 cm. W jednym z gospodarstw wykonano też zabieg przeciwko chwastom jednoliściennym, po czym dalsze zagłuszenie roślin niepożądanych przejęła sama inkarnatka. Przy dobrze dobranej obsadzie i terminie siewu łan szybko się zamyka, ograniczając dostęp światła dla chwastów.

Choroby i szkodniki

W wilgotnych sezonach na plantacji mogą pojawiać się mączniak, różne fuzariozy, rdze i zgnilizny młodych pędów. Silne porażenie prowadzi do ubytków roślin, szczególnie gdy choroba wchodzi w szyjkę korzeniową. Odmiana Opolska uchodzi za stosunkowo odporną, ale na zbyt gęstych, słabo przewiewnych łanach ryzyko problemów rośnie.

Warto zwracać uwagę także na szkodniki, takie jak oprzędzik i pędrusi koniczynowy. Uszkadzają one system korzeniowy i dolne partie łodyg, przez co rośliny słabiej zimują i gorzej odrastają po skoszeniu. Zbyt późny siew i przerzedzona plantacja sprzyjają ich żerowaniu, bo gleba szybciej przesycha, a rośliny dłużej pozostają w fazie podatnej na uszkodzenia.

Najlepszą ochroną przed chorobami i szkodnikami jest równomierny, nieprzegęszczony łan, założony na właściwej glebie i w dobrze dobranym terminie siewu.

Koszenie i użytkowanie

Inkarnatka dostarcza bardzo dobrej jakości paszy, pod warunkiem że nie dopuści się do pełnego zdrewnienia łodyg. W fazie kwitnienia pędy szybko twardnieją, co obniża chęć pobierania paszy przez zwierzęta. Rolnicy obserwują, że krowy czy owce zdecydowanie chętniej jedzą młodą zielonkę, zanim kwiatostany w pełni się wybarwią.

Przy siewie jesiennym zbiór na paszę przypada zwykle na koniec maja. Po wiosennym terminie siewu pierwszy pokos przypada na przełom lipca i sierpnia. W uprawie na nasiona trzeba z kolei dopilnować, by rośliny dojrzały równomiernie, co ułatwia zbiory kombajnem. Jeśli łan był zbyt późno skoszony jesienią i nie zdążył dobrze odrosnąć przed zimą, wiosenne osłabienie plantacji szybko odbije się na plonie nasion i słomy.

W gospodarstwach nastawionych na paszę objętościową często wybiera się jeden jesienny pokos, a następnie pozostawia rośliny do wiosny. Taki system, przy zachowaniu terminu siewu pod koniec sierpnia i umiarkowanym nawożeniu potasem oraz fosforem, pozwala uzyskać wysokie plony zielonej masy w granicach 160–250 q/ha.

Najwięcej daje więc połączenie dobrego terminu siewu, starannego przygotowania stanowiska i kontrolowanego pokosu, zanim łodygi zdążą zdrewnieć.