Jak uprawiać nostrzyk biały?

Chcesz siać nostrzyk biały, ale nie wiesz od czego zacząć? Z tego tekstu dowiesz się, jak go prowadzić krok po kroku, aby dawał dużo paszy i miodu. Otrzymasz też podpowiedzi, jak wykorzystać nostrzyk jednoroczny przy pasiece i w płodozmianie.

Dlaczego warto siać nostrzyk biały?

Nostrzyk biały to roślina, która jeszcze 30–40 lat temu była stałym elementem wielu gospodarstw. Dziś wraca na pola, bo łączy w sobie kilka funkcji jednocześnie. Daje zielonkę bogatą w białko, jest mocnym zielonym nawozem, a do tego stanowi bardzo dobry pożytek pszczeli.

Roślina ma głęboki system korzeniowy, który sięga nawet 1,5–2 metrów. Dzięki temu nostrzyk pobiera fosfor, potas i wapń z głębszych warstw profilu glebowego. Poprawia strukturę gleby, rozluźnia ją i pomaga w odtwarzaniu warstwy próchnicznej na stanowiskach zniszczonych, suchych lub kamienistych.

Pożytek pszczeli

Dobrze prowadzona plantacja nostrzyku białego może być jedną z najważniejszych roślin miododajnych w okolicy. Uprawiany w plonie głównym kwitnie nawet do 5 tygodni, zwykle przez cały lipiec. Wydajność miodowa z pola sięga 400–600 kg miodu z 1 ha, co stawia go w czołówce roślin nektarodajnych.

Kwiaty zebrane są w długie, białe grona. Pachną mocno kumaryną, przyciągają pszczoły od południa do wieczora. Dzięki głębokiemu korzeniowi palowemu nostrzyk może nektarować nawet podczas suszy, gdy inne rośliny już „staną”. W naturalnych siedliskach miododajność jest niższa, około 200 kg z hektara, ale na dobrze przygotowanym polu wyniki są znacznie lepsze.

Roślina paszowa i nawozowa

W żywieniu zwierząt nostrzyk biały sprawdza się jako zielonka, siano, kiszonka albo susz paszowy. Najsmaczniejszy jest przed kwitnieniem, przy wysokości roślin około 20–30 cm. Wtedy zawiera jeszcze mało kumaryny, a jego łodygi nie zdążyły zdrewnieć. Najchętniej jedzą go konie i owce, inne gatunki trzeba do niego stopniowo przyzwyczaić.

W późniejszych fazach rozwoju, gdy łodygi stają się twarde, nostrzyk najlepiej przeznaczyć na przyoranie jako zielony nawóz. Na 1 ha potrafi zgromadzić w biomasie do 300 kg azotu. Część tego azotu wraca do gleby po przyoraniu i jest dostępna dla kolejnych roślin, na przykład buraków, ziemniaków lub zbóż jarych.

Nostrzyk biały potrafi połączyć trzy funkcje naraz – paszy, nawozu zielonego i silnego pożytku pszczelego – nawet na lekkich, piaszczystych glebach.

Jakie wymagania ma nostrzyk biały?

Nostrzyk biały to roślina o niewielkich wymaganiach glebowych, ale z jednym warunkiem. Gleba musi być dostatecznie zasobna w wapń. Dobrze rośnie na glebach żwirowatych, słabogliniastych, piaszczystych, a także na gruntach zdegradowanych przez przemysł. Na glebach kwaśnych i podmokłych wypada słabo lub wręcz zamiera.

Jest to roślina dnia długiego i bardzo odporna na niskie temperatury. Sprawdza się w rejonach o rocznej sumie opadów około 400 mm, gdzie inne rośliny pastewne potrafią zawodzić. Głęboki korzeń palowy sprawia, że nostrzyk korzysta z wody i składników pokarmowych, do których płytko korzeniące się gatunki nie mają dostępu.

Gleba i stanowisko

Najlepsze efekty uzyskasz na stanowiskach przewiewnych, ciepłych, dobrze nasłonecznionych. Nostrzyk nie urośnie na gołym piasku bez części ilastej, ale na typowych glebach lekkich radzi sobie bardzo dobrze. Stanowisko w płodozmianie jest dość elastyczne. Można go siać po zbożach, a także po gatunkach okopowych.

Na glebach kwaśnych warto wcześniej wykonać wapnowanie, bo nostrzyk źle znosi niski odczyn. Wartość pH powinna być zbliżona do tej, jaką poleca się pod koniczynę czy lucernę. Dodatkowo, przed siewem gleba powinna być starannie odchwaszczona, szczególnie z perzu i komosy białej, bo w pierwszej fazie rozwoju nostrzyk rośnie wolno i łatwo przegrywa z konkurencją.

Warunki klimatyczne

Nostrzyk biały dobrze znosi mroźne zimy, dlatego forma dwuletnia zimuje bez większych problemów. Forma jednoroczna, taka jak odmiany Adela czy Hubam, jest dostosowana do pełnego cyklu wegetacji w jednym sezonie. Roślina lubi długie, jasne dni, a na chłodną i mokrą pogodę w czasie kwitnienia reaguje ograniczeniem zawiązywania nasion.

W doświadczeniach polowych z nostrzykiem jednorocznym, prowadzonych na odmianach Adela, Selgo i Hubam, zaobserwowano, że długotrwałe opady w lipcu i sierpniu potrafią wręcz „zatrzymać” kwitnienie. Kwiaty obumierają, a roślina długo utrzymuje intensywnie zieloną barwę i nie kończy wegetacji bez desykacji.

Stanowisko w płodozmianie

W płodozmianie nostrzyk biały pasuje tam, gdzie potrzebujesz przerwy w monokulturze zbożowej lub kukurydzianej. Dobrze wypada po zbożach ozimych czy jarych, byle pole było czyste z chwastów. Po nostrzyku świetnie udają się ziemniaki, buraki oraz zboża, które korzystają z azotu związanego przez bakterie brodawkowe.

W gospodarstwach realizujących programy rolnośrodowiskowe nostrzyk można włączyć do pakietów typu „Rolnictwo zrównoważone”. Dzięki temu poprawiasz stosunki glebowe na kilka kolejnych lat, a jednocześnie korzystasz z dopłat do różnicowania zasiewów.

Jak siać nostrzyk biały?

Siew nostrzyku warto planować z wyprzedzeniem. Najczęściej sieje się go bardzo wcześnie wiosną, gdy tylko można wjechać w pole. Nasiona do dobrego skiełkowania potrzebują wilgoci, dlatego opóźnienie terminu siewu zmniejsza szanse na równomierne wschody.

W praktyce rolniczej stosuje się zarówno nostrzyk dwuletni na paszę i nawóz, jak i nostrzyk jednoroczny na nasiona oraz pożytek pszczeli. W odmianach jednorocznych, takich jak Adela czy Hubam, siew można wykonać wcześnie wiosną na plon główny albo później, jako poplon po zbożach ozimych.

Siew w plonie głównym

Przed siewem wykonuje się głęboką orkę jesienną, a wiosną zabiegi spulchniające i wyrównujące glebę. Stanowisko musi być starannie doprawione, bo nostrzyk ma drobne nasiona. Siew w plonie głównym wykonuje się jak najwcześniej, zwykle w marcu lub na początku kwietnia, w zależności od regionu.

Typowe normy wysiewu nostrzyku białego w czystym siewie na paszę wynoszą 22–30 kg nasion na 1 ha w rozstawie rzędów 25–30 cm. Przy uprawie na nasiona rozstawa rzędów powinna być szersza, 40–60 cm, a ilość wysiewu spada do około 8–10 kg na hektar. W uprawach na małych areałach dobrze sprawdza się też siew rzutowy na płytko doprawionej powierzchni.

Siew w mieszankach

Do celów pszczelarskich świetny efekt daje mieszanka nostrzyku z facelią. Nostrzyk wschodzi wolniej, dlatego facelia szybko przykrywa glebę i daje pożytek w pierwszym roku użytkowania. Nostrzyk natomiast wykorzystasz w drugim sezonie, gdy rośliny osiągną pełnię rozwoju.

Przy planowaniu takich mieszanek najczęściej zmniejsza się normę wysiewu facelii do 5–7 kg nasion na 1 ha, a nostrzyk wysiewa się w typowej dawce dla danego kierunku użytkowania. Facelia zakwita w pierwszym roku, nostrzyk w drugim, co wydłuża obecność pożytku w okolicy pasieki. W mieszankach z trawami nostrzyk sprawdza się też na umacnianie nasypów, skarp i rowów.

W uprawie nostrzyku jednorocznego, zwłaszcza na nasiona, warto zwrócić uwagę na kilka parametrów siewu:

• utrzymanie płytkiej głębokości siewu, zwykle 1–1,5 cm wiosną,
• zagęszczenie roślin dostosowane do odmiany (Adela, Selgo, Hubam),
• zachowanie równomiernej rozstawy rzędów dla późniejszej uprawy międzyrzędowej,
• dobór terminu siewu tak, aby rośliny nie wchodziły w kwitnienie w czasie długotrwałych deszczów.

Nasiona i szczepienie nitraginą

Nostrzyk, jak każda roślina strączkowa, korzysta z bakterii brodawkowych. Na korzeniu palowym tworzą się brodawki zasiedlane przez Rhizobium meliloti. To one wiążą azot z powietrza i dostarczają go roślinie. Na polach, gdzie od lat nie było motylkowatych, warto nasiona zaprawić preparatem bakteryjnym, np. nitraginą.

W praktyce siewu nostrzyku jednorocznego często zaprawia się nasiona nitraginą bezpośrednio przed siewem. W doświadczeniach polowych czeskie nasiona odmiany Adela, dobrze obukowane i o wysokiej zdolności kiełkowania, dawały bardzo wyrównane wschody już przy wysiewie 6 kg na hektar. Z kolei przy gorszych warunkach glebowych lepiej pozostać przy wyższej normie wysiewu.

Jak prowadzić pielęgnację i ochronę plantacji?

W pierwszej fazie rozwoju nostrzyk rośnie powoli nad ziemią. W tym czasie trwa intensywne tworzenie korzenia palowego i brodawek, a jednocześnie roślina jest bardzo wrażliwa na zachwaszczenie. Silne zachwaszczenie, szczególnie komosą białą, potrafi niemal całkowicie zniszczyć plantację.

W starszych zachwaszczonych uprawach radzono sobie desykacją i ponownym wysiewem na ugorach, co jest rozwiązaniem kosztownym. Dlatego dużo lepiej zadbać o czystość pola już przed siewem oraz zaplanować odchwaszczanie w międzyrzędziach lub herbicydowe, jeśli technologia uprawy na to pozwala.

Odchwaszczanie

Na mniejszych areałach nostrzyk można odchwaszczać mechanicznie i ręcznie. W praktyce wygląda to tak, że rzędy prowadzi się co 40–70 cm, a międzyrzędzia opryskuje się preparatem na chwasty lub spulchnia glebę pielnikiem. Chwasty rosnące bezpośrednio w rzędach usuwa się ręcznie, szczególnie komosę białą, która w jednym roku potrafi „połknąć” cały plon.

Na większych polach stosuje się opryski herbicydowe wykonywane we wczesnych fazach rozwoju roślin. W doświadczeniach polowych używano środków takich jak Basagran na chwasty dwuliścienne czy Leopard na chwasty jednoliścienne, a w międzyrzędziach czasem glifosat z opryskiwacza plecakowego. Dobór środków trzeba zawsze uzgodnić z aktualnym rejestrem zaleceń i dostosować do uprawianej odmiany nostrzyku.

Nawożenie i wapnowanie

Nostrzyk nie wymaga nawożenia azotowego, jeśli brodawki na korzeniach działają prawidłowo. Przed siewem stosuje się głównie fosfor i potas, zwykle w dawkach około 30–45 kg P2O5 i 40–60 kg K2O na hektar. Na glebach bardzo ubogich można rozważyć wyższe dawki, ale bez przesady, bo nostrzyk dobrze wykorzystuje składniki z głębszych warstw gleby.

Na stanowiskach kwaśnych i o niskiej zawartości wapnia konieczne jest wapnowanie, najlepiej wykonywane jesienią przed orką. Dzięki temu roślina lepiej kiełkuje, tworzy mocniejszy system korzeniowy i wiąże więcej azotu. Na glebach o dobrej zasobności w wapń można ograniczyć się do standardowego nawożenia PK, bez dodatkowego wapna.

W trakcie wegetacji warto obserwować plantację i reagować na ewentualne problemy. Szczególnie trzeba zwracać uwagę na:

1. poziom zachwaszczenia międzyrzędzi i rzędów,
2. pojawienie się ewentualnych uszkodzeń herbicydowych z sąsiednich pól,
3. wyrównanie łanu oraz ewentualne wyleganie na glebach żyznych,
4. termin rozpoczęcia kwitnienia w zależności od odmiany i przebiegu pogody.

Jak zbierać i użytkować nostrzyk biały?

Do zbioru nostrzyku trzeba podejść inaczej w zależności od tego, czy uprawiasz go na paszę, zielony nawóz, czy na nasiona. W uprawie paszowej pierwszy pokos w roku siewu zbiera się zwykle jeden raz. W drugim roku użytkowania nostrzyk można kosić dwa razy, krótko po rozpoczęciu kwitnienia. Daje to sporo zielonej masy i jednocześnie pozostawia roślinom czas na odrost.

W uprawie nasiennej nostrzyk biały zakwita na przełomie czerwca i lipca, a zbiór nasion przypada na koniec sierpnia i początek września. Zbiór wykonuje się kombajnem prosto z pola. Po omłocie strączki trzeba jeszcze obukować, aby uzyskać czyste, drobne nasiona. Typowy plon nasion to 6–8 q z hektara.

Różne kierunki użytkowania nostrzyku białego można zestawić w prostej tabeli:

W pasiece nostrzyk można wykorzystać bardzo elastycznie. Siew w mieszance z facelią daje pszczołom ciągły pożytek od pierwszego roku uprawy. Siew po życie ozimym na zielonkę lub po jęczmieniu ozimym na ziarno pozwala przenieść kwitnienie na późniejsze terminy. Plantacja kosi się wtedy dwa razy w drugim roku użytkowania, a pszczoły korzystają z kwitnących roślin pod koniec czerwca oraz w sierpniu i wrześniu.

Od strony ekonomicznej nostrzyk biały może być objęty płatnościami w ramach pakietu 6 programów rolnośrodowiskowych „Ochrona zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie”. W zależności od wariantu, stawki sięgają od 570 zł za hektar przy produkcji towarowej lokalnych odmian do nawet 4700 zł za hektar przy produkcji nasiennej na zlecenie banku genów.