Ptaki warto dokarmiać dopiero podczas silnych mrozów i po obfitych opadach śniegu, gdy trudno znajdują naturalny pokarm. Najlepiej podawać im niesolone nasiona, ziarna, orzechy, owoce oraz tłuszcz. Chleb, sól, resztki obiadowe i spleśniałe produkty mogą poważnie zaszkodzić.
Dokarmianie dzikich ptaków jest odpowiedzialnością, a nie całoroczną rozrywką. Naturalny pokarm pozostaje dla nich najlepszy, dlatego karmnik uruchamiaj wtedy, gdy ziemia jest zamarznięta, a śnieg ogranicza dostęp do nasion i owoców. Gdy już zaczniesz regularnie wykładać jedzenie, nie przerywaj nagle podczas utrzymującego się mrozu. Ptaki szybko zapamiętują stałe źródło pokarmu.
Czym dokarmiać ptaki zimą?
Podstawą jadłospisu powinny być naturalne, suche i świeże produkty. Zimą szczególnie przydatne są pokarmy wysokoenergetyczne, ponieważ utrzymanie temperatury ciała wymaga od ptaków dużego wydatku energii. Najbardziej uniwersalnym wyborem pozostaje słonecznik – łuskany albo niełuskany.
Pokarm trzeba dopasować do grupy ptaków. Sikory, kowaliki i dzięcioły chętnie korzystają z nasion oleistych oraz niesolonego tłuszczu. Wróble i mazurki częściej wybierają proso oraz inne ziarna zbóż, a kosy i kwiczoły – jabłka oraz owoce miękkie.
Tak wygląda szybkie zestawienie pokarmu z najczęstszymi gośćmi karmnika:
| Grupa ptaków | Zalecany pokarm | Czego unikać? |
|---|---|---|
| Sikory, kowaliki, dzięcioły | Słonecznik, niesolone orzechy, niesolona słonina, łój z nasionami | Solone tłuszcze, kule w plastikowych siatkach |
| Wróble, mazurki, łuszczaki | Proso, owies, pszenica, słonecznik, mieszanki ziaren | Wilgotne, zatęchłe i spleśniałe ziarna |
| Kosy, kwiczoły i inne drozdy | Jabłka, gruszki, jarzębina, głóg, dzika róża, niesiarkowane owoce suszone | Owoce kandyzowane i konserwowane |
| Ptaki wodne, w tym łabędzie | Pszenica, kukurydza, proso, płatki owsiane, niesolone gotowane warzywa | Chleb, słone jedzenie, pokarm wrzucany do wody |
Słonina powinna być zawsze niesolona i wystawiana wyłącznie przy ujemnych temperaturach. W czasie odwilży szybko jełczeje. Przy mrozie należy ją wymieniać najpóźniej po około dwóch tygodniach, a wcześniej usunąć, jeśli zmieni zapach lub wygląd. Gotowe kule tłuszczowe trzeba wyjąć z plastikowej siatki, ponieważ ptaki mogą się w niej zaplątać.
Do karmnika można także wykładać niesolone, nieprażone orzechy, najlepiej rozdrobnione, oraz pestki dyni. Owoce warto podawać w całości lub pokrojone na większe kawałki. Nie dodawaj do nich cukru ani przypraw.
Czego nie podawać ptakom?
Chleb nie jest bezpiecznym pokarmem dla ptaków. Ma małą wartość odżywczą, często zawiera sól, a w przewodzie pokarmowym może powodować zaburzenia trawienia i pozorne uczucie sytości. Ptak z pełnym żołądkiem nadal może być niedożywiony. U ptaków wodnych nieprawidłowa dieta, w tym karmienie pieczywem, bywa wiązana z rozwojem choroby określanej jako anielskie skrzydło, powodującej deformację końcowego stawu skrzydła.
Do karmnika nie powinny trafiać także:
- Sól i produkty solone – mogą zaburzać gospodarkę wodną i obciążać nerki ptaków.
- Resztki z obiadu – zawierają zwykle sól, przyprawy, tłuszcz lub składniki niepasujące do naturalnej diety.
- Spleśniałe i zepsute jedzenie – pleśń oraz bakterie mogą wywoływać choroby.
- Smażone i przetworzone produkty – nie są właściwym pokarmem dla dzikich ptaków.
Ptakom wodnym nie wysypuj jedzenia do stawu ani rzeki. Mokry pokarm szybko się psuje, zanieczyszcza wodę i może szkodzić także innym organizmom. Podaj go na suchym brzegu, do płaskiego pojemnika, w ilości, którą ptaki zjedzą od razu.
Jak przygotować i utrzymywać karmnik?
Lokalizacja oraz higiena karmnika mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ptaków. Stacja karmienia powinna chronić jedzenie przed opadami, a ptaki przed drapieżnikami i kolizjami z szybami. Najważniejsze czynności wykonuj w tej kolejności:
- Wybierz bezpieczne miejsce – ustaw karmnik w zacisznym punkcie, osłoniętym od wiatru, ale nie bezpośrednio przy dużych przeszkleniach.
- Utrudnij dostęp kotom i kunom – karmnik wolnostojący umieść na stabilnej, wysokiej nodze z zabezpieczeniem przed wspinaniem. Nie ustawiaj go przy płocie, pniu ani innym elemencie, z którego drapieżnik może wykonać skok.
- Zapewnij ptakom schronienie – w pobliżu mogą znajdować się krzewy, w których ptaki odpoczną, ale karmnik nie powinien być całkowicie zasłonięty.
- Usuwaj resztki i odchody – nie dopuszczaj, aby wilgotne ziarna, łuski i niezjedzone jedzenie zalegały w karmniku.
- Myj karmnik regularnie – użyj gorącej wody, bez detergentów, a następnie dokładnie go wysusz. Czystość ogranicza przenoszenie chorób między ptakami.
- Uzupełniaj małe porcje – lepiej wykładać mniej jedzenia częściej niż dopuścić do jego zawilgocenia i zepsucia.
Karmnik powinien znajdować się przynajmniej około 1,2–1,5 m nad ziemią, choć dokładna wysokość zależy od konstrukcji i miejsca. Na balkonie trzeba dodatkowo sprawdzić jego stabilność. Jeśli nie możesz zapewnić stałego uzupełniania pokarmu i regularnego sprzątania, lepiej nie rozpoczynać dokarmiania.
Czy ptaki potrzebują wody zimą?
Tak. Woda służy ptakom nie tylko do picia, lecz także do pielęgnacji piór. Płytkie poidło ustaw na podwyższeniu, poza zasięgiem kotów, i codziennie sprawdzaj jego stan. W czasie mrozu można nalać ciepłą, ale nie gorącą wodę, która przez pewien czas pozostanie płynna. Lód trzeba usuwać, a naczynie regularnie myć.
Najbezpieczniejsza zasada jest prosta: dokarmiaj tylko w okresie realnych trudności pogodowych, wybieraj świeży i niesolony pokarm, utrzymuj stały rytm oraz dbaj o czystość karmnika. W ten sposób pomoc nie zastępuje ptakom naturalnego żerowania, lecz wspiera je wtedy, gdy zdobycie pożywienia staje się naprawdę trudne.
