Kiedy siać esparcetę?

Masz w planach własną plantację esparcety i zastanawiasz się, kiedy ją wysiać, żeby dobrze się przyjęła? Chcesz wykorzystać jej wartość paszową, miododajną i przeciwerozyjną, ale nie wiesz, od jakiego terminu zacząć prace w polu? Z tego tekstu dowiesz się, kiedy siać esparcetę wiosną i latem, jak dobrać stanowisko oraz jak prowadzić siew na paszę i na nasiona.

Kiedy siać esparcetę?

Termin siewu esparcety ma ogromny wpływ na plon i trwałość plantacji. Roślina ta jest formą ozimą, ale wysiewa się ją w dwóch głównych oknach: wiosną oraz latem. W każdym z tych terminów inaczej wygląda dobór rośliny ochronnej, poziom ryzyka zachwaszczenia i tempo rozwoju siewek.

Esparceta, zwłaszcza odmiana TAJA (Onobrychis viciifolia), startuje z wegetacją później niż trawy czy zboża. W pierwszych tygodniach łatwo przegrywa konkurencję z chwastami. Dlatego tak ważny jest wybór terminu, w którym zapewnisz jej dużo światła, umiarkowaną wilgotność oraz stabilną temperaturę. Inaczej podejdziesz do siewu na glebach cięższych i wilgotnych, a inaczej na lekkich, suchych stanowiskach wapiennych.

Wczesny siew wiosenny

Wiosenny siew esparcety najlepiej zaplanować jak najwcześniej, gdy tylko można wjechać w pole. W praktyce oznacza to zwykle drugą połowę marca lub początek kwietnia. W literaturze podaje się, że najpóźniejszym akceptowalnym terminem jest II dekada kwietnia, ponieważ późniejszy siew zwiększa ryzyko zachwaszczenia i słabszego rozwoju rozety przed okresem letnich upałów.

Na glebach wilgotnych wiosenny siew czysty często przesuwa się nawet do końca kwietnia. Chodzi o to, by nie ryzykować zasklepienia powierzchni przez zbyt ciężką, mokrą ziemię. Jeśli planujesz wsiewkę w zboża jare, np. w pszenicę jarą, materiał siewny esparcety możesz wysiać razem ze zbożem lub tuż po nim. Pszenica jara krzewi się umiarkowanie i słabo zacienia wsiewkę, co jest dużą zaletą przy tak wrażliwym na cień gatunku.

Siew letni po zbożach

Drugim ważnym terminem jest siew letni w lipcu, bez rośliny ochronnej. Ten wariant sprawdza się szczególnie po zbiorze jęczmienia ozimego, gdy masz jeszcze wystarczająco dużo czasu do jesieni, aby esparceta wytworzyła mocny system korzeniowy. Letni siew redukuje też presję chwastów typowych dla wczesnej wiosny.

Przy siewie lipcowym rośliny korzystają z nagromadzonego ciepła w glebie, a jednocześnie nie są już tak narażone na wiosenne przymrozki. Warto jednak dopilnować, aby gleba nie była przesuszona. Na lżejszych stanowiskach po wysiewie dobrze sprawdza się wałowanie, które poprawia podsiąkanie wody i kontakt nasion z glebą.

Najczęściej polecany termin to: bardzo wczesna wiosna z rośliną ochronną lub lipiec bez rośliny ochronnej, po zbiorze zbóż.

Jakie stanowisko pod esparcetę wybrać?

Esparceta siewna jest rośliną stworzona do gleb wapiennych. Najlepiej rośnie przy pH powyżej 7,3, dlatego szczególnie dobrze sprawdza się na terenach, gdzie inne motylkowate, jak lucerna czy koniczyna, mają problem z zimowaniem lub chorobami. Jej głęboki korzeń palowy radzi sobie na glebach ubogich i kamienistych, o ile nie zalega tam woda.

Nie nadają się natomiast gleby kwaśne, ciężkie, zimne i podmokłe. Na takich polach esparceta słabo wschodzi, łatwo wypada z łanu i daje niski plon zielonki oraz nasion. Źle reaguje także na glebę zbyt pulchną i silnie piaszczystą, gdzie trudno jej utrzymać wilgoć w strefie kiełkowania. Lepiej wybierać stanowiska ciepłe, dobrze nasłonecznione, z niewielkim spadkiem terenu, gdzie nie stoi woda po roztopach.

Zastanawiasz się, czy esparceta poradzi sobie na stoku lub skarpie? To jedna z jej najmocniejszych stron. Dzięki systemowi korzeniowemu roślina skutecznie hamuje erozję gleb i często stosuje się ją do rekultywacji nasypów oraz zboczy. Na nachylonych, wapiennych glebach uprawki powinny być płytkie, żeby nie naruszać struktury i nie przyspieszać spływu wody.

Przed siewem bardzo ważne jest także ograniczenie chwastów. Plantacja esparcety łatwo się zachwaszcza, zwłaszcza w pierwszym roku, a rośliny są wyjątkowo wrażliwe na zacienienie. Stanowisko powinno być czyste, szczególnie wolne od perzu. Po zbożach warto zastosować zespół płytkich uprawek pożniwnych i przedzimowych. Można użyć kultywatora z broną, aby pobudzić wschody chwastów, a następnie je zniszczyć orką zimową.

• płytkie kultywatorowanie po zbiorze zboża,
• bronowanie w celu zniszczenia wschodzących chwastów,
• orka zimowa pługiem obracalnym,
• wiosenne spulchnienie kultywatorem przed siewem.

Dzięki takim działaniom tworzysz równą, wolną od chwastów powierzchnię. Esparceta ma wtedy szansę zbudować mocną obsadę bez nadmiernej konkurencji o wodę i światło.

Jak siać esparcetę na paszę?

Esparceta siewna jest ceniona jako pasza wysokobiałkowa w formie zielonki i siana. Dobrze zjadają ją młode przeżuwacze, krowy mleczne i trzoda chlewna. W odróżnieniu od koniczyny może być podawana na mokro nawet w młodym stadium i nie powoduje wzdęć. W żywieniu krów poprawia smak mleka i masła, a dzięki lepszej strawności niż lucerna nadaje się także do żywienia tuczników.

Aby ten potencjał wykorzystać w praktyce, trzeba zadbać o prawidłowy siew. Dla uprawy paszowej najczęściej stosuje się rozstawę rzędów 15–20 cm i głębokość siewu 2–3 cm. Materiał siewny może mieć formę całych strąków lub obłuskanych nasion. Wariant z nasionami pozwala zmniejszyć normę wysiewu i uzyskać bardziej równomierny rozkład roślin w rzędzie.

Siew czysty esparcety

W siewie czystym na paszę norma wysiewu dla odmian takich jak TAJA wynosi zwykle 70–90 kg/ha nasion. Strąki wysiewa się w ilości około 80–100 kg/ha, natomiast nasiona obłuskane w dawce 50–60 kg/ha. Rozstawa 15–20 cm ułatwia równomierne pokrycie pola, a jednocześnie pozwala na częściowe zacienienie międzyrzędzi, co hamuje wzrost chwastów.

Po siewie na lekkich, niezbyt wilgotnych glebach warto wykonać wałowanie. Taki zabieg poprawia kontakt nasion z glebą i równomierność wschodów. Pierwszy pokos zielonki zbiera się na początku kwitnienia, gdy roślina ma najwyższą zawartość białka i dobrą strawność. Plon zielonej masy może sięgać 50–70 t/ha. W kolejnych odrostach plantacja służy do wypasu bydła, ale nie zaleca się wypasu owiec, ponieważ zbyt nisko przygryzają rośliny i osłabiają kępę.

Wsiewka w zboża jare

Wsiewka esparcety w zboża jare to sposób na lepsze wykorzystanie stanowiska i zabezpieczenie gleby przed erozją w pierwszym roku. Jako roślina ochronna najlepiej sprawdza się pszenica jara. Słabo się krzewi, dzięki czemu nie zagłusza wsiewki. Odwrotnie działa jęczmień jary, który na glebach zasadowych bardzo silnie się krzewi i ogranicza rozwój młodych roślin esparcety. Na takich stanowiskach wsiewka w jęczmień kończy się często dużymi ubytkami roślin motylkowatych.

Przy wsiewce w zboże nawożenie azotem trzeba dostosować do potrzeb rośliny ochronnej. Przedsiewnie stosuje się zwykle około 60 kg N/ha. Ogranicza się jednocześnie zbyt wysokie dawki, aby nie pobudzać nadmiernego krzewienia zboża. Zielonka z pierwszego roku zawiera wtedy zarówno ziarno lub zieloną masę zboża, jak i rosnącą pod nim esparcetę, która w kolejnym sezonie przejmuje już całą powierzchnię pola.

Mieszanki z trawami

Esparceta dobrze pracuje w mieszankach z trawami, szczególnie z gatunkami o mniejszej konkurencyjności. W takich układach jej udział powinien wynosić około 50 procent, co zapewnia wysoki udział białka w paszy i jednocześnie poprawia zadarnienie. Sprawdzone są mieszaniny z kostrzewą łąkową, rajgrasem francuskim oraz stokłosą bezostną.

W mieszankach z trawami termin siewu z reguły zbliża się do typowego dla esparcety, czyli wczesnej wiosny lub lipca. Istotne jest, aby nie dobierać traw o bardzo silnym, szybkim starcie, które zacienią wsiewkę. Esparceta najlepiej się czuje tam, gdzie ma dostęp do światła i nie musi konkurować z gęstą darnią już w pierwszych tygodniach.

Głębokość siewu 2–3 cm to jeden z najważniejszych parametrów – zbyt głęboko wysiane nasiona wschodzą słabo lub wcale.

Jak siać esparcetę na nasiona i jak ją pielęgnować?

Produkcja nasion esparcety wymaga nieco innego podejścia niż uprawa paszowa. Większy odstęp między rzędami ułatwia dostęp światła do kwiatostanów i poprawia zapylanie, a także umożliwia stosowanie międzyrzędowych zabiegów pielęgnacyjnych. Roślina jest silnie miododajna, dlatego na plantacjach nasiennych często widać intensywny oblot pszczół i innych zapylaczy.

Plantacja użytkowana naprzemiennie na zieloną masę i na nasiona może utrzymywać się nawet 5–6 lat. W systemie wyłącznie paszowym zwykle zaleca się jej odnowienie po około 3 latach. Odpowiedni dobór nawożenia i terminów koszenia ma bardzo duże znaczenie dla trwałości takiej plantacji.

Siew na nasiona

W uprawie na nasiona esparcetę wysiewa się wyłącznie w siewie czystym. Rozstawa rzędów jest większa i powinna wynosić 30–40 cm. Dzięki temu rośliny lepiej się rozkrzewiają, mają dostęp do światła, a pracownicy gospodarstwa mogą łatwiej wjechać w łan z opryskiwaczem lub pielnikiem. Normę wysiewu zmniejsza się o około 50% w stosunku do siewu na paszę, co zapobiega nadmiernemu zagęszczeniu.

Materiał siewny można przed wysiewem zaszczepić bakteriami brodawkowymi, co zwiększa efektywność wiązania azotu atmosferycznego i podnosi plon suchej masy oraz nasion. Dodatkowo nasiona zaprawia się czasem molibdenianem amonu w dawce około 200 g/ha. Molibden jest pierwiastkiem potrzebnym bakteriom brodawkowym do sprawnego wiązania azotu, dlatego taki zabieg przynosi widoczne korzyści w postaci mocno ulistnionych roślin.

Nawożenie i pielęgnacja plantacji

Esparceta, jak inne rośliny motylkowate drobnonasienne, korzysta z azotu atmosferycznego. W czystym siewie nie ma potrzeby stosować dużych dawek nawozów azotowych. Bardziej liczy się nawożenie fosforem i potasem, zwłaszcza w pierwszym roku po założeniu plantacji. Przedsiewnie stosuje się zazwyczaj 30–60 kg/ha P₂O₅ oraz 40–80 kg/ha K₂O. W kolejnych latach, dzięki głębokiemu systemowi korzeniowemu, roślina pobiera składniki pokarmowe z niższych warstw profilu glebowego, więc nawożenie potasem i fosforem można ograniczyć.

W uprawach z rośliną ochronną, głównie zbożami jarymi, jedynym poważniejszym źródłem azotu jest dawka pod zboże. Wysiewa się około 60 kg N/ha, co wystarcza do uzyskania przyzwoitego plonu zboża, a jednocześnie nie blokuje rozwoju brodawek korzeniowych na korzeniach esparcety. Zbyt wysoka dawka azotu zwiększa konkurencję ze strony zboża i prowadzi do wypadania wsiewki.

Pielęgnacja plantacji koncentruje się na zwalczaniu chwastów i ochronie przed zacienieniem. W pierwszym roku można wykonać przykaszanie pielęgnacyjne, gdy chwasty i esparceta osiągną około 20 cm wysokości. Taki zabieg ogranicza wzrost chwastów bez silnego osłabiania roślin motylkowatych. W uprawie z rośliną ochronną koszenie prowadzi się na wysokości 15–20 cm, aby nie uszkodzić liści esparcety.

• utrzymywanie pola wolnego od perzu i chwastów wieloletnich,
• stosowanie herbicydów dobranych do gatunku i fazy rozwojowej,
• przykaszanie pielęgnacyjne w pierwszym roku przy wysokości około 20 cm,
• kontrola wysokości koszenia rośliny ochronnej na poziomie 15–20 cm.

Dobrze prowadzona plantacja esparcety odwdzięcza się wysokim plonem zielonki, wartościowym sianem i bogatym pożytkiem dla pszczół. Roślina ta przywraca żyzność glebie, poprawia jej strukturę i zostawia po sobie dużo masy organicznej, dzięki czemu stanowi świetny przedplon dla roślin następczych.