Własny kompostownik możesz zbudować z kilku palet lub desek. Najważniejsze są ażurowe ściany zapewniające dostęp tlenu, półcieniste miejsce na surowej glebie oraz właściwe układanie materiałów zielonych i brązowych. Dzięki temu bioodpady zamienią się w wartościowy kompost, a w pryzmie nie pojawią się procesy gnilne ani uciążliwy zapach.
Gdzie postawić kompostownik zgodnie z prawem?
Wybierz miejsce półcieniste, osłonięte od silnego wiatru i położone z dala od miejsc, w których często przebywasz. Półcień ogranicza wysychanie pryzmy, ale nie zatrzymuje całkowicie nagrzewania. Unikaj zagłębień, w których zbiera się woda, oraz betonu i innych szczelnych nawierzchni. Kompostownik powinien stać na surowej, przepuszczalnej glebie, aby nadmiar wilgoci mógł odpływać, a mikroorganizmy i dżdżownice miały dostęp do wnętrza.
Odległość trzeba dopasować do pojemności konstrukcji. Zgodnie z wymaganiami przywoływanymi dla kompostowników na działkach i w ogrodach:
- kompostownik o pojemności do 10 m³ powinien znajdować się co najmniej 15 m od okien i drzwi zewnętrznych pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi oraz 7,5 m od granicy sąsiedniej działki, ulicy lub ciągu pieszego,
- kompostownik o pojemności od 10 do 50 m³ należy odsunąć co najmniej 30 m od okien i drzwi zewnętrznych, 7,5 m od granicy sąsiedniej działki oraz 10 m od drogi lub ciągu pieszego.
Przed budową sprawdź aktualne brzmienie przepisów w urzędzie gminy lub miasta, zwłaszcza gdy planujesz większą konstrukcję. Mały pojemnik kuchenny jest inną kategorią niż przydomowy kompostownik na bioodpady.
Materiały i narzędzia do budowy
Najprostszy drewniany kompostownik powstaje z palet albo nieimpregnowanych desek. Drewno powinno być czyste, bez pozostałości farb, olejów i środków ochronnych o nieznanym składzie. Nie wykorzystuj podkładów kolejowych ani materiałów zabezpieczonych substancjami, które mogłyby przeniknąć do kompostu.
Do budowy przygotuj:
- trzy lub cztery palety albo deski i cztery słupki narożne,
- wkręty do drewna lub ocynkowane łączniki,
- wkrętarkę, piłę, młotek, miarę i poziomicę,
- krótkie gałęzie, żwir lub keramzyt do przygotowania drenażu,
- drobnooczkową siatkę przeciw gryzoniom, jeśli jest potrzebna w danym miejscu.
Palety połącz wkrętami, a nie tylko pojedynczymi gwoździami. Wkręty ułatwią późniejszy demontaż i ograniczą rozchwianie konstrukcji. Zostaw szczeliny między deskami, bo przewiewność ma większe znaczenie niż całkowite zasłonięcie pryzmy.
Jak zrobić własny kompostownik krok po kroku?
- Wybierz i wyrównaj miejsce. Usuń darń, sprawdź odpływ wody i zaplanuj dostęp do kompostownika z każdej strony.
- Przygotuj drenaż. Na dnie ułóż warstwę grubych, pociętych gałęzi. Jeśli teren jest podmokły, pod konstrukcją możesz wykonać płytkie zagłębienie wypełnione żwirem lub keramzytem, ale kompost nadal powinien mieć kontakt z glebą.
- Zbuduj trzy ściany. Ustaw palety w kształcie litery U albo połącz deski ze słupkami narożnymi. Nie zabudowuj ścian szczelnie, ponieważ kompostowanie tlenowe wymaga dopływu powietrza.
- Dodaj przednią ścianę. Najwygodniej wykonać ją z luźno wsuwanych desek albo z krótszej palety. Zdejmowany front pozwoli wybierać dojrzały kompost od dołu bez rozbierania całej konstrukcji.
- Sprawdź stabilność. Ustaw palety pionowo, skontroluj poziomicą ich położenie i połącz sąsiednie elementy w kilku punktach. Ostre końce wkrętów zeszlifuj lub zabezpiecz.
- Zabezpiecz konstrukcję przed zwierzętami. Jeśli w okolicy pojawiają się gryzonie, przymocuj od spodu drobną siatkę. Nie uszczelniaj jednak wszystkich boków folią, bo ograniczysz wentylację.
- Rozpocznij układanie pryzmy. Na gałęziach umieść cienką warstwę ziemi ogrodowej albo starego kompostu, a następnie dodawaj naprzemiennie materiały wilgotne i suche.
Kompostownik może mieć około 1,2–1,5 m wysokości. Taka konstrukcja mieści wystarczająco dużo materiału, a jednocześnie umożliwia jego przerzucanie. Zbyt duży i bardzo szczelny pojemnik trudniej napowietrzyć.
Jak poprawnie kompostować?
Kompostowanie tlenowe polega na rozkładzie materii organicznej przez mikroorganizmy przy dostępie tlenu. Na dnie ułóż około 15–20 cm luźnych gałęzi. Ta warstwa poprawia odpływ wody i tworzy kanały powietrzne. Przykryj ją ziemią ogrodową lub dojrzałym kompostem, który zatrzyma część składników wypłukiwanych z wyższych warstw.
Materiały zielone, takie jak świeża trawa i obierki, dostarczają dużo wilgoci i azotu. Materiały brązowe – suche liście, pocięte gałęzie, słoma lub niezadrukowany papier – wnoszą węgiel i rozluźniają masę. Układaj je naprzemiennie, a mokrą trawę mieszaj z suchymi dodatkami. Nie twórz grubej, jednolitej warstwy świeżej trawy, bo może się zbić i zacząć gnić.
Do kompostownika można wrzucać między innymi:
| Można kompostować | Nie można kompostować |
|---|---|
| obierki i resztki warzyw oraz owoców | mięso, ryby, kości i odpady odzwierzęce |
| skoszoną trawę, liście, kwiaty i zdrowe resztki roślin | nabiał, oleje, tłuszcze oraz gotowe potrawy z mięsem |
| fusy z kawy i herbaty, skorupki jaj oraz drobne gałązki | plastik, szkło, metal, chemikalia i zadrukowany papier |
| niezadrukowany, pocięty papier, karton i ręczniki papierowe | chore rośliny, chwasty z nasionami i odchody zwierząt |
Resztki rozdrabniaj przed wrzuceniem. Mniejsze kawałki szybciej rozkładają się i łatwiej wymieszać je z suchą frakcją. Skórki cytrusów dodawaj w niewielkiej ilości, po rozdrobnieniu. Nie wkładaj do pryzmy materiałów pokrytych środkami ochrony roślin ani roślin porażonych chorobami, ponieważ możesz przenieść patogeny na późniejszy kompost.
Jak dbać o kompostownik?
Pryzma powinna być lekko wilgotna, podobnie jak dobrze wyciśnięta gąbka. Gdy jest sucha, podlej ją niewielką ilością wody. Gdy jest mokra i wydziela zapach zgnilizny, dodaj suche liście, pocięty karton lub drobne gałązki, a następnie wymieszaj zawartość.
Co mniej więcej dwa miesiące przerzuć materiał, przenosząc dolne warstwy wyżej. Zabieg dostarcza tlenu i wyrównuje wilgotność. Kompostownik możesz przykryć luźną pokrywą, matą albo warstwą liści, ale nie zamykaj go szczelnie. Zimą ogranicz przerzucanie i zabezpiecz pryzmę przed nadmiarem opadów.
Gotowy kompost ma ciemnobrunatną barwę, jednolitą, kruchą strukturę i zapach świeżej ziemi. Nie powinny być w nim widoczne świeże obierki ani łodygi. Dojrzewanie trwa zwykle kilka miesięcy, choć przy dużej ilości grubych materiałów może potrwać dłużej. Jeśli masa nadal intensywnie się nagrzewa albo pachnie kwaśno i gnilnie, wymaga dalszego napowietrzania.
Najprostszy kompostownik z palet działa dobrze, gdy pozostaje przewiewny, stoi na przepuszczalnej glebie i nie jest przeładowywany jednym rodzajem odpadów. Rozdrabniaj bioodpady, mieszaj frakcję zieloną z brązową i kontroluj wilgotność. Po dojrzewaniu kompost poprawi strukturę gleby i dostarczy roślinom materii organicznej bez kupowania gotowego podłoża.
